De psoas-spier:
als stress zich vastzet
Waarom stress zich soms letterlijk vastzet in je lichaam
“Waarom voel ik me nog steeds gespannen, terwijl er eigenlijk niets meer aan de hand is?”
Het is een vraag die ik regelmatig hoor in mijn praktijk.
Mensen vertellen dat hun hoofd best begrijpt dat ze veilig zijn, maar dat hun lichaam iets anders lijkt te zeggen. Ze blijven last houden van een gespannen onderrug, stijve heupen, een onrustige buik of het gevoel continu ‘aan’ te staan. Alsof ontspannen simpelweg niet meer lukt.
Vaak hebben ze al van alles geprobeerd. Massage, fysiotherapie, yoga, rekken, meer bewegen of juist meer rust nemen. Dat kan zeker verlichting geven, maar de spanning lijkt na verloop van tijd toch weer terug te komen.
Hoe kan dat?
Een belangrijke schakel die vaak over het hoofd wordt gezien, is de psoas-spier. Een diepe spier in je lichaam die niet alleen betrokken is bij bewegen, maar ook nauw samenwerkt met je ademhaling en je zenuwstelsel.
De psoas-spier wordt daarom ook wel de spier van overleving of zelfs de spier van de ziel genoemd, omdat hij voortdurend reageert op stress en triggers.
In dit artikel neem ik je mee in de bijzondere rol van de psoas. Je ontdekt waarom deze spier zo gevoelig is voor stress, waarom spanning soms blijft hangen en hoe lichaamsgericht werken kan helpen om weer meer rust, ruimte en ontspanning te ervaren.
De psoas-spier: een spier die veel meer doet dan je denkt
De meeste mensen hebben nog nooit van de psoas-spier gehoord. Toch gebruik je hem de hele dag.
Wanneer je loopt, opstaat uit een stoel, een trap oploopt of je been optilt, is de psoas actief. Maar zijn belangrijkste functie gaat veel verder dan bewegen alleen.
De psoas-spier ligt diep in je lichaam en verbindt je bovenlichaam met je benen. Hij loopt vanaf je onderste borstwervels en lendenwervels, langs de achterkant van je buikholte en onderrug, via het bekken naar de binnenkant van je bovenbeen.
Onderweg bevindt hij zich vlak naast belangrijke structuren zoals het middenrif, de buikorganen, grote zenuwen en het bindweefsel dat alles met elkaar verbindt.
Juist door die centrale ligging vormt de psoas als het ware een kruispunt waar beweging, ademhaling en het zenuwstelsel samenkomen.
Waarom reageert de psoas-spier zo sterk op stress?
Om te begrijpen waarom de psoas zo’n belangrijke rol speelt bij stress, is het goed om kort stil te staan bij hoe ons lichaam is ontworpen.
Ons zenuwstelsel is voortdurend bezig met één belangrijke vraag:
Ben ik veilig?
Wanneer het antwoord ‘nee’ is – of dat nu komt door een schrikreactie, langdurige werkdruk, relatieproblemen, een ongeluk of een ingrijpende gebeurtenis – schakelt het lichaam automatisch over op een overlevingsreactie. Zonder dat je daar bewust over nadenkt.
Je hartslag gaat omhoog. Je ademhaling versnelt. Je spieren spannen zich aan. Je aandacht wordt scherper. Je lichaam bereidt zich voor om te vechten, te vluchten of – als dat niet mogelijk is – te bevriezen.
De psoas speelt hierin een belangrijke rol.
Als diepe heupbuiger helpt hij je lichaam om direct en krachtig in beweging te komen wanneer dat nodig is. Vanuit ons evolutionaire verleden was dat essentieel om gevaar te kunnen ontwijken. Tegelijkertijd beschermt een gespannen psoas de kwetsbare buikregio, waar veel belangrijke organen zich bevinden.
Dat is een gezonde en natuurlijke reactie.
Normaal gesproken ontspant de spier weer zodra het gevaar voorbij is.
Maar wat gebeurt er als het gevaar niet één moment duurt, maar weken, maanden of zelfs jaren? Of wanneer een ingrijpende gebeurtenis zo overweldigend is dat je zenuwstelsel moeite heeft om weer volledig tot rust te komen?
Dan kan het lichaam als het ware gewend raken aan een verhoogde staat van paraatheid. Wanneer stress langere tijd aanwezig blijft, kan dit zich letterlijk gaan uiten als spanning in het lichaam.
Niet omdat je bewust gespannen bent, maar omdat je zenuwstelsel nog steeds denkt dat het alert moet blijven.
Stress en trauma kunnen zich dus niet alleen mentaal, maar ook lichamelijk laten voelen.
Lees ook: Ademwerk bij stress of burn-out: wat gebeurt er in je lichaam?
Wanneer spanning je nieuwe normaal wordt
Misschien herken je het wel…
Je merkt dat je schouders hoog zitten, terwijl je niet eens doorhad dat je ze aanspande.
Je ademhaling blijft hoog in je borst hangen.
Je onderrug voelt stijf wanneer je ’s ochtends opstaat.
Je heupen voelen strak, zelfs als je regelmatig rekt.
Je hamstrings zijn stijf.
Of je hebt het gevoel dat je nooit écht kunt ontspannen, hoe graag je dat ook wilt.
Veel mensen denken dan dat er iets mis is met hun spieren.
Maar vaak vertellen die spieren juist een verhaal over wat je zenuwstelsel al langere tijd probeert op te vangen.
De psoas is daarin geen oorzaak van alle klachten, maar wel een belangrijke schakel. Hij reageert voortdurend op signalen uit je brein én stuurt tegelijkertijd ook weer informatie terug.
Dat noemen we tweerichtingscommunicatie.
Wanneer je stress ervaart, spant de psoas zich aan. Maar een langdurig gespannen psoas kan vervolgens ook invloed hebben op hoe je beweegt, hoe diep je ademt en hoe ontspannen je lichaam zich voelt.
Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan waarin lichaam en zenuwstelsel elkaar blijven beïnvloeden. De hersenen kunnen via signalen uit het lichaam als het ware de boodschap blijven ontvangen dat er nog steeds alertheid nodig is.
Juist daarom is herstel vaak meer dan alleen de spier losmaken. Het gaat er ook om dat je lichaam opnieuw mag ervaren dat het veilig is om spanning los te laten.
Waarom een gespannen psoas-spier invloed heeft op je hele lichaam
De psoas staat niet op zichzelf. Hij maakt onderdeel uit van een groter geheel waarin spieren, bindweefsel, organen, ademhaling en het zenuwstelsel voortdurend met elkaar samenwerken.
Je kunt het vergelijken met een tent. Trek je aan één scheerlijn, dan verandert de spanning in de hele constructie.
Zo werkt het ook in je lichaam.
Doordat de psoas diep in de romp ligt, heeft hij via het bindweefsel verbinding met verschillende structuren in de buik, het bekken en de onderrug.
Wanneer we langdurig onder spanning staan of weinig bewegen, kan dit bindweefsel (of fascia) minder soepel worden. Daardoor kan het gevoel ontstaan dat je lichaam stijver wordt of minder vrij beweegt. Door deze fascia lopen bovendien belangrijke zenuwen, bloedvaten en lymfevaten, waarbij zenuwsignalen en de doorstroming van bloed en lymfe kunnen verminderen.
Ook ligt de psoas dicht bij het middenrif, onze belangrijkste ademhalingsspier.
Wanneer de psoas langdurig gespannen is, zie je daarom vaak niet alleen klachten in de heupen of onderrug. Ook de manier waarop iemand beweegt, ademt en spanning vasthoudt kan veranderen.
De verbinding tussen de psoas-spier en het middenrif
Een van de meest bijzondere relaties is die tussen de psoas en het middenrif.
Het middenrif beweegt bij iedere ademhaling op en neer. Wanneer we ontspannen zijn, ademen we vanzelf diep richting de buik. Het middenrif heeft dan alle ruimte om vrij te bewegen.
Bij stress gebeurt het tegenovergestelde.
De ademhaling wordt sneller en oppervlakkiger. We gaan meer vanuit de borst ademen en het middenrif beweegt minder diep. Tegelijkertijd neemt de spierspanning in het lichaam toe, waaronder die van de psoas.
Zo kunnen ademhaling en spierspanning elkaar onbedoeld blijven versterken.
Je ademt minder diep doordat je lichaam gespannen is, maar die oppervlakkige ademhaling geeft je zenuwstelsel óók weer minder signalen van veiligheid. Daardoor blijft het lichaam alert.
Het is een cirkel die zichzelf in stand kan houden.
Welke klachten kunnen ontstaan bij een langdurig gespannen psoas-spier?
Omdat de psoas zo’n centrale plek in het lichaam inneemt, kunnen lichamelijke klachten door stress zich op verschillende manieren uiten.
Niet iedereen ervaart dezelfde klachten, maar in de praktijk zie ik regelmatig dat mensen met een verhoogde spanning in dit gebied last hebben van:
- een stijve of pijnlijke onderrug;
- heup-, lies- of bekkenklachten;
- stijve hamstrings of een trekkend gevoel aan de voorkant van de heup;
- een oppervlakkige ademhaling of het gevoel niet diep te kunnen ademhalen;
- een voortdurend gevoel van onrust of alertheid;
- spanning in de buik of een opgejaagd gevoel.
De psoas ligt bovendien in een gebied waar ook het middenrif, bindweefsel, zenuwen en verschillende organen samenkomen.
Wanneer er langdurig veel spanning aanwezig is, kan dat de beweeglijkheid van dit gebied verminderen. Sommige mensen ervaren daardoor ook klachten zoals een gevoelige buik, darm- of blaasklachten of menstruatiegerelateerde bekkenklachten.
Dat betekent niet dat de psoas de directe oorzaak is, maar wel dat hij onderdeel kan zijn van een groter geheel waarin spieren, bindweefsel en het zenuwstelsel elkaar beïnvloeden.
Waarom alleen de psoas-spier rekken vaak niet voldoende helpt
Herstel begint niet alleen in je hoofd, maar ook in je lichaam
Stress, spanning en ingrijpende ervaringen laten vaak hun sporen achter in het hele lichaam. Daarom geloof ik dat herstel niet alleen ontstaat door erover te praten, maar ook door het lichaam actief te betrekken.
Binnen mijn praktijk OP Coaching & Health in Breda werk ik daarom met lichaamsgerichte methoden zoals Body Remembers Trauma Therapy (BRTT®) en Trauma Release & Breathwork (TRB®).
Tijdens deze sessies werken we op de psoas en het zenuwstelsel als geheel en ondersteunen we het lichaam bij het reguleren van stress en spanning.
Door middel van gerichte oefeningen, lichaamsbewustzijn en ademhaling krijgt het lichaam de ruimte om opgebouwde spanning stap voor stap los te laten en de psoas te ontspannen.
Veel cliënten merken hierdoor dat ze niet alleen soepeler gaan bewegen, maar ook dieper kunnen ademen, meer rust ervaren en zich weer meer verbonden voelen met hun lichaam.
Niet omdat één spier wordt behandeld, maar omdat het lichaam als geheel weer leert dat het veilig is om spanning los te laten.
Meer weten over deze lichaamsgerichte aanpak? Lees dan verder over Trauma Release & Breathwork.
Veelgestelde vragen over de psoas-spier
Kan stress pijn aan de psoas-spier veroorzaken?
Ja. Tijdens stress spant de psoas-spier zich automatisch aan als onderdeel van de natuurlijke overlevingsreactie van het lichaam.
Wanneer die spanning langdurig aanwezig blijft, kan dat bijdragen aan klachten rondom de onderrug, heupen of het bekken.
Kun je een psoas-spier zelf ontspannen?
Rekken, bewegen en ademhalingsoefeningen kunnen zeker helpen.
Wanneer de spanning echter vooral samenhangt met een langdurig overactief zenuwstelsel, is het vaak belangrijk om ook dát systeem mee te nemen in het herstel.
Is de psoas de plek waar trauma wordt opgeslagen?
Dat wordt regelmatig gezegd, maar hiervoor is tot op heden geen wetenschappelijk bewijs.
Wel weten we dat stress en ingrijpende ervaringen invloed hebben op het zenuwstelsel, de spierspanning en het bewegingspatroon. De psoas speelt daarin een belangrijke rol, maar maakt onderdeel uit van een veel groter geheel.
Kan lichaamsgerichte therapie helpen bij chronische spanning?
Veel mensen ervaren baat bij een lichaamsgerichte aanpak, zeker wanneer stress en spanning zich langdurig in het lichaam hebben vastgezet.
Binnen BRTT® en Trauma Release & Breathwork ligt de focus op het reguleren van het zenuwstelsel en het vergroten van lichaamsbewustzijn, zodat het lichaam weer ruimte krijgt om spanning los te laten.
Tot slot
Je lichaam werkt dag en nacht voor je. Het beschermt je, past zich aan en probeert je veilig te houden. Soms blijft die bescherming echter langer actief dan nodig is.
De psoas is daar een mooi voorbeeld van. Niet omdat deze spier de oorzaak is van alle klachten, maar omdat hij laat zien hoe nauw stress, beweging, ademhaling en het zenuwstelsel met elkaar verbonden zijn.
Wanneer je leert luisteren naar de signalen van je lichaam, ontstaat er ruimte om niet langer tegen die spanning te vechten, maar ermee te werken.
Ervaar je al langere tijd stress, spanning of lichamelijke klachten die steeds terugkeren?
Tijdens een kennismaking in mijn praktijk in Breda kijken we samen naar jouw klachten, jouw verhaal en wat jouw lichaam nodig heeft om weer meer rust en ontspanning te ervaren.
Met Body Remembers Trauma Therapy (BRTT®), Trauma Release & Breathwork (TRB®) en coaching werken we vanuit de verbinding tussen lichaam en geest aan duurzaam herstel.
